AI en privacy
Wat je per soort gegeven moet regelen voordat het in een AI-chatbot mag: van een naam en een e-mailadres tot gezondheid, strafblad en BSN.
Dat mag alleen als je het eerst hebt geregeld. Voor gewone klantgegevens heb je een grondslag nodig, een doel dat past bij waarvoor je de gegevens kreeg, een verwerkersovereenkomst met de aanbieder en een geldige basis voor doorgifte buiten de EU. Voor gezondheidsgegevens, strafrechtelijke gegevens en het BSN gelden strengere regels. Een gratis of persoonlijk account voldoet daar niet aan.
Dit artikel werkt één vraag uit; het hele overzicht staat op AI-chatbots en de AVG.
Hieronder staat dat per soort gegeven uitgewerkt. Het is uitleg, geen juridisch advies: of een verwerking in jouw situatie mag, beoordeel je met je functionaris gegevensbescherming of een jurist. De bredere vraag staat op de pagina ChatGPT, Claude, Mistral Vibe en de AVG. De assistent van Mistral heet inmiddels Mistral Vibe; eerder was dat Le Chat.
De AVG kent niet één soort persoonsgegeven. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) zet de indeling op een rij op haar pagina Wat zijn persoonsgegevens?. Voor de vraag wat in een chatvenster mag, zijn vijf groepen van belang.
In de praktijk zit het zelden gescheiden. Een verzuimdossier bevat een naam, een BSN en gezondheidsgegevens. De zwaarste soort in het document bepaalt wat je moet regelen. Daarom vraagt een heel bestand uploaden meer dan één vraag typen; zie Documenten uploaden in ChatGPT of Claude: wat gebeurt ermee?.
Wie klantgegevens in een chatbot zet, verwerkt ze: je verstrekt ze aan een andere partij, voor een doel. De tekst van de AVG stelt daar vier vragen bij. Ze gelden ook voor de zwaardere soorten, die er nog voorwaarden bovenop krijgen.
Elke verwerking heeft een van de zes grondslagen uit artikel 6 nodig. Voor een bedrijf is dat meestal de uitvoering van een overeenkomst of een gerechtvaardigd belang. Bij een gerechtvaardigd belang hoort een afweging tegen het belang van de klant, die je moet kunnen laten zien. "Het gaat sneller" weegt niet vanzelf zwaarder, zeker niet als er een route bestaat waarbij minder gegevens de deur uit gaan.
Gegevens zijn verzameld voor een bepaald doel en mogen niet worden verwerkt op een manier die daarmee onverenigbaar is. Of samenvatten door een externe AI-dienst past bij het doel waarvoor de klant zijn gegevens gaf, hangt onder meer af van het verband met dat doel, de aard van de gegevens, de gevolgen voor de klant en de waarborgen (art. 6 lid 4). Gebruikt de aanbieder de invoer ook om zijn modellen te verbeteren, dan komt er een doel bij waar de klant niets van weet.
Verwerkt een aanbieder gegevens namens jou, dan is hij verwerker en hoort er een overeenkomst te zijn die vastlegt wat hij met de gegevens mag doen. Op de consumentenabonnementen van de grote chatbots is die er niet. Bij de zakelijke abonnementen bieden OpenAI, Anthropic en Mistral haar wel aan. Zie Verwerkersovereenkomst met OpenAI, Anthropic, Microsoft of Mistral: waar let je op? en ChatGPT Free, Plus, Business of Enterprise: welk abonnement mag je zakelijk gebruiken?.
Persoonsgegevens mogen de Europese Economische Ruimte alleen verlaten als het beschermingsniveau meereist (art. 44). Dat kan met een adequaatheidsbesluit (art. 45) of met passende waarborgen zoals modelcontractbepalingen (art. 46). Voor de Verenigde Staten bestaat het EU-VS Data Privacy Framework, dat geldt voor Amerikaanse bedrijven die eraan deelnemen. Controleer of jouw aanbieder op de deelnemerslijst staat en leg de basis voor de doorgifte vast. Ook bij een Europese aanbieder kunnen onderdelen buiten de EU draaien; zie Mistral Vibe en de AVG: is een Europese chatbot vanzelf veilig?.
Hier draait de regel om. Bij gewone gegevens mag verwerken als je een grondslag hebt. Bij bijzondere categorieën is verwerken verboden (art. 9 lid 1 AVG), tenzij een uitzondering uit artikel 9 lid 2 van toepassing is. In Nederland zijn die uitzonderingen uitgewerkt in de artikelen 22 tot en met 30 van de Uitvoeringswet AVG. Je hebt dus twee dingen nodig: een grondslag uit artikel 6 en een uitzondering op het verbod.
De bekendste zijn uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene en situaties die de wet zelf omschrijft, zoals de behandeling door een zorgverlener, de verzuimbegeleiding door een werkgever en het voeren van een rechtszaak. Die uitzonderingen zijn geschreven voor de kern van het werk. Of ze ook dekken dat dezelfde gegevens naar een algemene AI-dienst gaan, is een vraag over noodzaak, en daarvoor heb je een jurist of je functionaris gegevensbescherming nodig.
Bijzondere gegevens staan zelden in een veld met een etiket. Ze staan in een zin. "Is sinds maart thuis met een burn-out." "Vraagt vrij voor het Suikerfeest." "Lid van de ondernemingsraad namens de vakbond." Wie een e-mail, een gespreksverslag of een dossier in een chatvenster plakt, deelt ze mee zonder het te merken.
De AP waarschuwde hiervoor na meldingen van datalekken. In een daarvan had een medewerker van een huisartsenpraktijk tegen de afspraken in medische gegevens van patiënten ingevoerd in een AI-chatbot. Zie Datalek via een AI-chatbot: wanneer moet je melden bij de AP?.
Bij bijzondere categorieën is vaak ook een gegevensbeschermingseffectbeoordeling verplicht (art. 35 AVG). Hoe je dat toetst, staat in DPIA voor AI-tools: wanneer is ze verplicht en hoe pak je haar aan?.
Deze twee soorten staan buiten artikel 9, maar hebben elk een eigen regeling. De AP zegt het op de eerder genoemde pagina met zoveel woorden: strafrechtelijke gegevens en het BSN zijn geen bijzondere persoonsgegevens, er gelden wel speciale regels.
Gegevens over veroordelingen en strafbare feiten mogen alleen worden verwerkt onder toezicht van de overheid of als een wet dat toestaat. De Uitvoeringswet AVG werkt dat uit in de artikelen 31 tot en met 33: verwerken mag alleen voor zover die artikelen het toestaan. Denk aan een screening waarvoor een wettelijke basis bestaat, of aan een advocaat die een cliënt bijstaat.
In kantoren komt deze soort vaker voor dan je verwacht: een aangifte in een schadedossier, een ontslagdossier wegens diefstal, een notitie over fraude. Zo'n dossier in een chatbot zetten vraagt om een wettelijke basis voor precies die verwerking, en die is er zelden.
De AVG laat de regels voor een nationaal identificatienummer aan de lidstaten. Nederland heeft dat kort geregeld: een nummer dat bij wet is voorgeschreven om iemand te identificeren, mag alleen worden gebruikt ter uitvoering van die wet of voor doelen die de wet noemt. De AP vat het op haar pagina over het BSN zo samen: organisaties buiten de overheid mogen het BSN alleen gebruiken als dat wettelijk is bepaald.
Een werkgever heeft het BSN voor de loonadministratie, een zorgverlener voor de declaratie. Geen van die wetten noemt het samenvatten van een dossier door een chatbot. Het BSN hoort daarom niet in een chatvenster, ook niet op een zakelijk abonnement. Het staat op meer plekken dan je denkt: een loonstrook, een kopie van een identiteitsbewijs, een polisblad.
De tabel vat de vorige secties samen. Ze is een naslag, geen beslisboom: elke regel veronderstelt dat ook de regels erboven zijn geregeld.
| Soort gegeven | Voorbeelden | Wat je nodig hebt voordat het in een chatbot mag | Wat in de praktijk misgaat |
|---|---|---|---|
| Gewone persoonsgegevens | Naam, adres, e-mailadres, klantnummer, inhoud van een klacht | Grondslag (art. 6), een verenigbaar doel, niet meer gegevens dan nodig, een verwerkersovereenkomst, een basis voor doorgifte, een regel in het verwerkingsregister | Een persoonlijk account zonder overeenkomst, een heel document voor één vraag, niets vastgelegd |
| Bijzondere categorieën | Gezondheid, afkomst, geloof, vakbondslidmaatschap, seksuele gerichtheid | Alles hierboven en een uitzondering op het verbod (art. 9 lid 2 AVG, art. 22 tot en met 30 Uitvoeringswet AVG), in de regel een DPIA | Het gegeven staat in een bijzin en niemand herkent het als bijzonder |
| Strafrechtelijke gegevens | Veroordeling, aangifte, gegronde verdenking van fraude of diefstal | Alles voor gewone gegevens en een wettelijke basis (art. 10 AVG, art. 31 tot en met 33 Uitvoeringswet AVG) | Een ontslag- of schadedossier wordt als gewoon HR- of klantdossier behandeld |
| BSN | Loonstrook, kopie identiteitsbewijs, polisblad | Een wet die dit gebruik noemt (art. 46 Uitvoeringswet AVG); voor een chatbot is die er in de regel niet | Het nummer staat in de kop van een document en gaat ongemerkt mee |
| Bedrijfsvertrouwelijk zonder persoonsgegevens | Prijslijst, broncode, strategie, concept van een overname | Geen AVG-eis; wel toestemming volgens je eigen beleid, je geheimhoudingsafspraken en een abonnement zonder training op invoer | Er blijkt toch een naam of een handtekening in te staan, of het contract met de klant verbiedt delen |
De AVG gaat over natuurlijke personen. Gegevens over een organisatie zijn volgens de AP geen persoonsgegevens, tenzij ze ook iets over een persoon zeggen, zoals bij een eenmanszaak of een e-mailadres dat één medewerker gebruikt. Een kostprijsberekening of een stuk broncode valt dus buiten de AVG. Dat maakt het niet vrij.
De Wet bescherming bedrijfsgeheimen beschermt informatie die geheim is, daardoor handelswaarde heeft en waarvoor de houder redelijke maatregelen heeft genomen om haar geheim te houden. Wie een geheim zonder afspraken deelt met een dienst die invoer mag gebruiken om modellen te verbeteren, maakt het zichzelf lastiger om later vol te houden dat die maatregelen er waren. Hoe een rechter dat weegt, is een vraag voor een jurist.
Daarnaast zijn er de afspraken met anderen. Een geheimhoudingsovereenkomst met een klant of een leverancier verbiedt vaak delen met derden zonder toestemming. Een AI-aanbieder is een derde. Voor advocaten, notarissen en accountants komt daar het beroepsgeheim bij; zie Beroepsgeheim en AI: wat advocaten, notarissen en accountants moeten weten.
Een verbod werkt slecht: medewerkers stappen dan over op een privéaccount, en dan weet je niet meer wat er gedeeld wordt. Regel het in deze volgorde.
Stap 5 is waar de meeste organisaties vastlopen. Met de hand namen weghalen kost tijd en er blijft altijd iets staan. Pseudonimiseren vervangt de directe gegevens door codes en bewaart de sleutel apart. Dat verkleint het risico, maar voor de organisatie die de sleutel heeft blijven het persoonsgegevens. Zie Pseudonimiseren of anonimiseren: het verschil, en waarom het voor AI uitmaakt.
PrivaSearch is gemaakt voor stap 5: documenten met persoonsgegevens doorzoekbaar maken voor een AI-assistent zonder dat de assistent de persoonsgegevens te zien krijgt. Het zit tussen je documenten en het AI-model. Je uploadt bestanden of koppelt een SharePoint-bibliotheek, die alleen wordt gelezen.
De herkenning gebeurt binnen PrivaSearch zelf, zonder AI-aanbieder van buiten. Namen, adressen, BSN's, IBAN's, kentekens en geboortedata worden vervangen door pseudoniemen, die binnen een project voor dezelfde naam steeds hetzelfde zijn. Daarna ziet een collega het origineel naast de gepseudonimiseerde tekst, vult aan wat het model miste en keurt goed. Pas dan is een document doorzoekbaar. Die review is verplicht, omdat automatische herkenning nooit volledig is. De stappen staan op Hoe PrivaSearch werkt.
Zoeken kan in PrivaSearch zelf, met passages en een bronverwijzing, of via een AI-assistent met een MCP-koppeling. Die koppeling werkt met Claude, ChatGPT Business en Mistral Vibe. De assistent krijgt alleen vrijgegeven, gepseudonimiseerde passages, begrensd in aantal, zonder bestand, bestandsnaam of link. Wat je zelf in de assistent typt, gaat rechtstreeks naar de aanbieder. Typ daar dus geen namen, en koppel een zakelijk account met een verwerkersovereenkomst.
Wat PrivaSearch niet doet: de afweging voor je maken. Gepseudonimiseerde gegevens blijven voor jouw organisatie persoonsgegevens, dus de grondslag, de uitzondering voor bijzondere categorieën en de DPIA blijven van jou. Je omgeving maakt daar startdocumenten voor; welke, staat op AVG en EU AI Act. Waar de verwerking plaatsvindt, lees je op Hosting in de EU.
Wil je zien hoe dat er met een eigen soort dossier uitziet, vraag dan een demo aan.
Niet zonder meer. Persoonsgegevens invoeren is een verwerking waarvoor je een grondslag, een passend doel, een verwerkersovereenkomst met OpenAI en een basis voor doorgifte buiten de EU nodig hebt. Op ChatGPT Free, Go, Plus of Pro is er geen verwerkersovereenkomst. Op een zakelijk abonnement kan het voor gewone persoonsgegevens, als je het hebt vastgelegd en niet meer deelt dan nodig is.
Nee. Gegevens over een bedrijf als rechtspersoon zijn geen persoonsgegevens. Dat verandert zodra de informatie ook iets over een mens zegt. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt als voorbeelden een bedrijfsnaam die is afgeleid van iemands naam en een zakelijk e-mailadres dat maar één werknemer gebruikt. Een contactpersoon in een offerte is dus een persoonsgegeven.
In de regel niet. Gezondheidsgegevens zijn een bijzondere categorie: verwerken is verboden, tenzij een wettelijke uitzondering geldt. Die uitzonderingen zijn geschreven voor de zorg, de verzuimbegeleiding en vergelijkbare taken, niet voor het delen met een algemene AI-dienst omdat dat tijd scheelt. Laat een jurist of je functionaris gegevensbescherming beoordelen of er in jouw geval een uitzondering is.
Nee, tenzij een wet dat gebruik uitdrukkelijk noemt, en dat is voor een chatbot in de regel niet zo. In Nederland mag een nummer dat bij wet is voorgeschreven om iemand te identificeren alleen worden gebruikt voor de uitvoering van die wet of voor doelen die de wet noemt. Een zakelijk abonnement verandert daar niets aan.
Meestal niet. Iemand is ook herkenbaar aan een combinatie van gegevens: een functie, een woonplaats, een datum, een bijzonder verloop. Zolang iemand redelijkerwijs kan herleiden over wie de tekst gaat, blijft het een persoonsgegeven. Weghalen verkleint het risico, maar het maakt een dossier niet vanzelf anoniem.
De organisatie is als verwerkingsverantwoordelijke verantwoordelijk voor wat er met de gegevens van haar klanten gebeurt, ook als een medewerker het op eigen initiatief doet. Gebeurt het tegen de afspraken in, dan is er volgens de Autoriteit Persoonsgegevens sprake van een datalek, en is een melding in veel gevallen verplicht.
Per abonnement van Claude: wat er met je invoer gebeurt, hoe lang die blijft staan, of er een overeenkomst is en waar je gegevens staan. Stand oktober 2026.
Waar een geüpload bestand terechtkomt, hoe lang het blijft staan, wie erbij kan en wat verwijderen betekent. Met vier routes voor dossiers.
Hoe een zorgpraktijk of zorgadministratie met PrivaSearch en een eigen AI-assistent in intakeverslagen, zorgcontracten en klachtdossiers zoekt.
We laten het zien met fictieve dossiers uit jouw branche: upload, herkenning, review, zoeken en de koppeling met je AI-assistent. Daarna weet je precies wat je team veilig kan gebruiken.
Plan een demo →